Thánh hài Ba Giai, Tú Xuất quậy tung đất Hà Thành là những ai?




Ba Giai và Tú Xuất là cặp bài trùng trong lịch sử Việt Nam. Hai nhà nho bất đắc chí suốt năm đi khuấy động dân làng cho hả nỗi bất bình, trước những thói xấu của xã hội đương thời.

Ba Giai tên thật là Nguyễn Văn Giai, người làng Hồ Khẩu, huyện Vĩnh Thuận (nay thuộc phường Bưởi, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội). Ông là con thứ ba trong gia đình nên có tên gọi là Ba Giai. Học giỏi nhưng gặp lúc nước nhà lâm cảnh loạn lạc nên ông không đi thi.

Tú Xuất tên thật là Nguyễn Đình Xuất, sống vào thế kỷ XIX, là người gốc làng Chuông, huyện Thanh Oai, Hà Tây cũ, nay thuộc Hà Nội. Xuất là người thông minh, tri thức hơn người nhưng hay gặp thất bại trong khoa cử. Từ đó, ông sinh ra tính hay bông đùa, trêu cợt, đặc biệt là thích đả kích vào các thói hư, tật xấu và những tiêu cực của người đương thời.

Việc Ba Giai gặp Tú Xuất thế nào không ai biết rõ. Theo tài liệu của ông Lữ Huy Nguyên kể lại trong bản truyện Ba Giai Tú Xuất qua lời giáo sư Nguyễn Tường Phượng, hai ông thường gặp gỡ, rủ nhau chơi bời vào thời gian giữa hai lần quân Pháp đánh chiếm thành Hà Nội (1872 và 1882). Có lẽ cùng từ quan hệ học hành thi cử mà hai ông kết thân với nhau.

Những giai thoại về Ba Giai và Tú Xuất được lưu truyền, phổ biến rộng rãi trong thời bấy giờ. Hai nhân vật này thường đi đôi với nhau, bày mưu tính kế để xoay tiền, hoặc lừa bịp, hoặc "chơi” cho ai một vố "thất điên bát đảo", đến mức làm cho những người "có máu mặt" đương thời phải kiêng sợ, tránh né. Từ quan tổng đốc, tri phủ, tri huyện, chánh tổng lý hương, hào lý ở địa phương đến những người buôn bán ở chợ tỉnh chợ quê, hễ cứ thấy họ nghênh ngang cậy tiền, cậy quyền thế để ức hiếp kẻ khác yếu hơn mình, ngứa mắt là hai ông chọc ghẹo, gây cười để làm nhục họ cho bõ ghét.

Đầu tiên, những chuyện về Ba Gia, Tú Xuất chỉ để mua vui giải trí, về sau dân gian tưởng tượng thêm thắt vào cho tăng phần hấp dẫn, hoặc có ai đó quậy phá bừa bãi là người ta lại đem gán cho Ba Giai và Tú Xuất.

Cuối đời, không ai rõ về hai ông. Mọi thông tin về Ba Giai, Tú Xuất tự dưng chìm lắng, biến mất dần và trở thành bí mật của lịch sử.




Cùng chủ đề trên Ig Wiki